Tekst: Iwan van Duren & Tom Knipping

Rapid JC en Sparta moesten een halve eeuw wachten. Maar nu is het dan zover. AZ en FC Twente zorgen ervoor dat voor het eerst sinds vijftig jaar zowel Ajax, Feyenoord als PSV niet bij de eerste twee in de eindstand van de Eredivisie is geëindigd. Het geeft wel aan wat voor een enorme prestatie Louis van Gaal en Steve McClaren hebben geleverd met hun ploeg. In die vijftig jaar is er veel veranderd. Destijds had het geld net zijn intrede gedaan in het voetbal. Sindsdien ontwikkelde het populaire spel zich tot een enorme amusementsindustrie, waarbij de inhoud van de kas bepaalt hoe groot de titelkansen zijn.

De kas is inmiddels natuurlijk een internet rekening. En dat is wel nodig ook. Want een halve eeuw lang groeiden de inkomsten van clubs bijna in een constante lijn. De invoering van de shirtreclame, de vooruitgang naar grote en moderne stadions, de explosie van de tv-markt. Steeds weer zorgden nieuwe ontwikkelingen voor een groeiende voetbaleconomie. Maar nu zijn we op een historisch punt beland. Ook buiten de lijnen is het komend seizoen nu al een jaar dat de geschiedenisboeken in kan. Inmiddels keert het tij. Dat blijkt uit een rondvraag over de nieuwe begrotingen voor de jaargang 2009/10. De grenzen van de groei zijn bereikt. Sterker nog; de krimp is al ondubbelzinnig ingezet. Samen leveren de clubs komend jaar zeker vijftien miljoen euro in.

Zware klappen

Vooral de topclubs krijgen zware klappen. PSV (acht miljoen euro minder) mist de miljoenenstroom van de Champions League. Feyenoord (zes miljoen minder) heeft jaren boven zijn stand geleefd. Het budget van Ajax stagneert al voor het derde opeenvolgende jaar. In de achteruitkijkspiegel ziet de oude aristocratie FC Twente, AZ en SC Heerenveen met hoge snelheid naderen. Die clubs groeien ook volgend seizoen door, al zijn hun sprongen wel wat kleiner dan we de afgelopen jaren gewend waren. Zij hebben, in tegenstelling tot vooral Ajax en Feyenoord, bovendien een veel gezondere bedrijfsvoering. Ze doen gewoon meer met minder geld. Het is geen toeval dat AZ en FC Twente de afgelopen jaren in de bekerfinale stonden en dit jaar nummer een en twee zijn. De aanstaande crisis betekent een versnelde herpositionering van de clubs in onze competitie. Het werd ooit voor onmogelijk gehouden, maar staat nu wel op het punt te gebeuren: het gat met Feyenoord is bijna gedicht. Wie geld heeft in tijden van recessie kan heel goede zaken doen. Voor spelers is het zowel sportief als ook financieel steeds aantrekkelijker om voor de opkomende clubs te kiezen. Spelers als Eljero Elija, Marko Arnautovic, Moussa Dembélé en Demy de Zeeuw hadden in het verleden nog een tussenstop in Amsterdam, Rotterdam of Eindhoven gemaakt, maar zullen nu vermoedelijk rechtstreeks vanuit de provincie worden gelanceerd naar een van de grote competities. Het is geen zekerheid meer dat PSV en Ajax onderling uitmaken wie in de toekomst de titel opeist. En ook onderin bieden een grote naam en een langdurig abonnement op de Eredivisie geen enkele garantie voor de toekomst. Roda IC zakt met iedere stap dieper weg in de drijfzandbegroting die al jaren werd gehanteerd. Sparta Rotterdam en Willem II moeten oppassen dat ze niet in de voetsporen treden van de Limburgers. Deze clubs belanden met hun nieuwe begroting in de buurt van de rode streep. De eerste rimpelingen van de financiële tsunami hebben de dijken dus al bereikt.

Recessie

Het staat in schril contrast met het juichende verhaal waarmee de KNVB afgelopen week kwam over de stand van het Nederlandse voetbal. De Eredivisie is kerngezond, zo was te horen in het commandocentrum van Zeist. Nergens in Europa was de groei van toeschouwers groter. Met die recessie zou het allemaal wel meevallen, helemáál voor de clubs in een opgaande spiraal. In de controlekamers van de clubs denken ze daar wel anders over. Hans Nijland, directeur van FC Groningen, noemt zulke woorden 'naïef' Hoewel elke bvo bedrijven ziet wegvallen uit haar businessclub en dus last van heeft van de economische neergang, blijkt de grootste oorzaak voor de krimp op een heel ander vlak te liggen. De revenuen uit Eredivisie Live vallen tegen. Niet weglopende sponsors, maar het eigen tv-kanaal is dus verantwoordelijk voor de naar beneden bijgestelde budgetten. Van de ongeveer vijftien miljoen die de clubs inleveren blijkt tien miljoen door verminderde opbrengsten uit het eigen kanaal te komen. Eredivisie Live is een gezamenlijk project van alle clubs. De opbrengsten vallen tegen en dus is er aan alle clubs gevraagd fors in te leveren en daarmee ook rekening te houden inzake de budgetten van volgend jaar. Zuur, maar samen uit samen thuis. Maar niets is minder waar. Tot overmaat van ramp staat de traditonele topdrie weer lijnrecht tegenover de rest. Het is botweg hommeles. Simpelweg komt het erop neer, dat terwijl iedereen inlevert de traditionele topdrie keihard een enorme bonus van miljoenen euro's opeist. PSV, Ajax en Feyenoord, verenigd in het overlegorgaan PAF vinden dat ze daarop recht hebben als gevolg van eerder gemaakte onderlinge afspraken. In de vorige tv-deal kreeg de traditionele nationale top via belevingspakketten jaarlijks een bonus van een paar miljoen, waardoor ze per definitie het meeste geld verdienden. De best bekeken clubs willen ook nu weer miljoenen extra als tegemoetkoming voor het op Eredivisie Live uitgezonden Club TV en wijzen daarbij op de afspraken die eerder zijn gemaakt. Drie vergaderingen zorgden niet voor een oplossing. Naar Haags voorbeeld is er een commissie (de Commissie Verdeelsleutel) die een oplossing moet vinden voor de impasse. Het kanaal laten knallen is collectieve zelfmoord, maar de revival van PAF zorgt voor veel kwaad bloed. Met name Feyenoord kan het niet zonder het extra geld stellen. Veel van de overige vijftien clubs kunnen echter ook geen dubbeltje missen en zien door de opstelling van de traditionele topclubs hun voortbestaan in gevaar komen. De clubs vallen nu elkaar aan als een roedel wolven met te weinig vlees.

Uitgerekend in een krimpende markt ondermijnt de topdrie de Eredivisie. Nijland ergert zich mateloos: 'In plaats van te strijden over die verdeelsleutel kunnen we beter samen proberen Eredivisie Live tot een succes te maken. Is het dan alleen maar ellende? Nee. Ook andere landen lijden onder de recessie. Engeland nog veel erger dan Nederland. Daarbij zijn de de salarissen van de spelers gewoon doorgestegen. Veel clubs worden gedwongen eens kritisch naar hun eigen beleid te kijken en zuiniger met het geld om te gaan. Het is van de zotte dat Sparta 74 procent van alle inkomsten aan salarissen uitbetaalt. Dat Feyenoord en Roda JC hun trainers ontslaan en tonnen meegeven om vervolgens bij overheid en supporters te gaan bedelen. Dat ADO en Visesse met miljoenen aan overheidssteun topsalarissen uitbetalen en daarmee eigenlijk voor een oneerlijke competitie zorgen. Als een Tour de France waar renners aan de doping de naturel fietsende coureurs achter zich laten. Maar de allermooiste bijkomstigheid is dat de nivellering doorzet. De huidige generatie zal de verhalen over een topdrie die alles bepaalde alleen maar van hun ouders kennen. De kans dat na Alkmaar ook steden zoals Heerenveen en Enschede een landskampioen binnen de stadsgrenzen krijgen, groeit met de dag.

Vitesse -1,5 miljoen (-10%)
1994/95 4,5
1999/00 22,7
2004/05 12,4
2007/08 15,4
2008/09 15,5
2009/10 14,0

Algemeen directeur Paul van der Kraan maakte zich populair in het supportersblad Zwart Geel van Vitesse. 'Binnen vijf jaar moeten we een club zijn die bivakkeert tussen plaats zes en negen, met een sluitende begroting van 22 miljoen.' Hypercube rekende zelfs voor dat de club op termijn tussen plaats twee en zeven in Nederland zou kunnen staan. Over vijftien jaar bezien groeide Vitesse echter het minst van alle eredivisieclubs De bespiegelingen van Van der Kraan en Hypercube gaan er bij de fans natuurlijk in als koek. Maar helaas komt uit de boeken een heel ander beeld naar voren. De afgelopen jaren domineerde de club vooral de financiële pagina's van de kranten. Vorig jaar werd een dreigend faillissement ternauwernood afgewend. Er is nog altijd een negatief vermogen van bijna zes miljoen dat dit jaar met een nieuw tekort verder zal oplopen. Van der Kraan zegt, nu een stuk reëeler, dat het budget komend seizoen krimpt: 'Het kan niet anders. Er gaan sponsors failliet, de tv-gelden gaan terug dus moeten we creatief worden. We willen nog meer in zelfwerkzaamheid moeten investeren. We willen niet inleveren aan kwaliteit op het veld, dus moeten we nieuwe wegen zoeken. We denken erover na aandelen uit te aan geven en spelersfondsen op te richten. In deze tijden is het heel erg oppassen. Van paniek geen sprake, maar dat er een flinke bezuinigingsronde aankomt, staat wel vast.'

Bron: VI nr 19 2009